Ngày 9/10, trong trận giao hữu tiền mùa giải CBA giữa đội bóng rổ nam Phúc Kiến và đội bóng rổ nam Tứ Xuyên, khi hiệp một còn 1 phút 17 giây, cầu thủ Hồng Tân của Tứ Xuyên bị thổi phạt lỗi vì ngăn cản pha phản công nhanh của ngoại binh đối phương. Do ý đồ phạm lỗi quá rõ ràng, lại nhắm vào người chứ không nhắm vào bóng, anh bị thổi lỗi phá hoại (disruptive foul). Đây là án phạt lỗi phá hoại đầu tiên trên sân bóng rổ chuyên nghiệp trong nước kể từ khi Liên đoàn Bóng rổ Quốc tế (FIBA) áp dụng quy tắc xử phạt mới từ ngày 1/10.

Giải CBA mùa 2026-2027 sẽ chính thức khởi tranh vào ngày 16/10. Nhìn từ nhiều trận tiền mùa giải kết thúc hôm 11, sự đối đầu ở mùa giải mới có thể còn quyết liệt hơn dự kiến. Nếu nói trận đấu phải đá hai hiệp phụ giữa Liêu Ninh và Thượng Hải ở giai đoạn tiền mùa giải chỉ là trường hợp cá biệt, thì việc gần như đội nào cũng sớm đẩy cường độ va chạm lên mức của mùa giải chính thức, còn các huấn luyện viên thì tính toán chi li từng diễn biến, chi tiết và quyết định của trọng tài, lại là chuyện bình thường. Trong bối cảnh đó, việc thực thi và áp dụng các quy tắc xử phạt mới rất có thể sẽ trở thành mắt xích then chốt khiến tất cả các bên căng thẳng khi mùa giải chính thức bắt đầu.

Thay đổi trong luật bóng rổ của FIBA chủ yếu thể hiện ở cách xử phạt đối với lỗi phản tinh thần thể thao trước đây: từ ngày 1/10, lỗi phản tinh thần thể thao cũ được tách làm hai, gồm lỗi ác ý và lỗi phá hoại.

Trong đó, lỗi ác ý là những động tác gây tổn hại vượt ra ngoài luật bóng rổ, tức những hành vi trái với tinh thần thể thao như va chạm nguy hiểm, liều lĩnh, bạo lực và ác ý; loại lỗi này sẽ được tính vào số lỗi dẫn đến bị truất quyền thi đấu. Còn lỗi phá hoại là lỗi mang tính chiến thuật nhằm ngăn đối phương chuyển trạng thái tấn công, hoặc lỗi cố ý để dừng đồng hồ ở thời điểm cuối trận; loại lỗi này không được tính vào số lỗi dẫn đến bị truất quyền thi đấu, nhưng đối phương sẽ được hưởng hai quả ném phạt và sau đó được quyền phát bóng ở phần sân trước.

Đồng thời, lỗi kỹ thuật cũng được chia thành hai loại: một loại mang tính hành chính, chẳng hạn như trì hoãn trận đấu, treo người trên vành rổ sau khi úp rổ...; loại còn lại là khiêu khích, ăn vạ, lăng mạ trọng tài... Loại thứ nhất không bị tính vào số lỗi dẫn đến bị truất quyền thi đấu, còn loại thứ hai thì có.

Lý do FIBA sửa đổi luật lần này là vì lỗi phản tinh thần thể thao và lỗi kỹ thuật trước đây quá khắt khe trong quá trình xử phạt và thực thi, có khi chỉ hai lỗi nhẹ cũng khiến cầu thủ mất quyền thi đấu do tích lũy lỗi phản tinh thần thể thao hoặc lỗi kỹ thuật. Mục đích của tiêu chuẩn xử phạt mới là phân loại khác biệt theo tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi, nhằm tinh chỉnh việc xử phạt.

Vì lần sửa đổi luật này được "áp dụng toàn cầu", FIBA trước đó đã cử chuyên gia sang Trung Quốc để tập huấn cho trọng tài trong nước. Tuy nhiên, nhìn vào công tác điều khiển các trận tiền mùa giải, việc trọng tài áp dụng thực tế quy tắc mới vẫn còn cần một quá trình thích nghi.

Lấy trận tiền mùa giải giữa Bắc Khống và Nam Kinh làm ví dụ, ngoại binh Giles của Bắc Khống bị thổi một lỗi phá hoại trong trận, nhưng điểm gây tranh cãi là động tác của Giles rõ ràng là nhắm vào bóng. Theo giải thích luật, lỗi phá hoại phải là tình huống trong một pha chuyển đổi công thủ, cầu thủ phòng ngự tạo ra va chạm thân thể không cần thiết với cầu thủ tấn công nhằm cắt đứt đà di chuyển của người đó, và đó không phải là một động tác bóng rổ hợp lý. Lỗi của Giles tuy xảy ra trong quá trình chuyển đổi công thủ, nhưng không phải là động tác bóng rổ bất hợp lý.

Một thay đổi quan trọng khác là việc xác định lỗi khi ném rổ. Luật mới chi tiết hóa tiêu chuẩn xác định giữa di chuyển liên tục và động tác ném rổ, nghiêm cấm hành vi chiến thuật "cố tình tạo lỗi khi ném rổ", ví dụ cầu thủ đoán trước sắp bị phạm lỗi nên cố ý bật nhảy làm tư thế ném rổ để lừa lấy quả ném phạt, thậm chí cố ý tạo lỗi ném ba điểm trong giai đoạn phản công hoặc dẫn bóng từ phần sân sau lên. Luật mới quy định rõ, điều kiện tiên quyết để xác định một cầu thủ đang thực hiện động tác ném rổ là cầu thủ đó phải ở phần sân trước. Chỉ có hai trường hợp không bị giới hạn bởi khu vực sân: ném trước khi đồng hồ thi đấu của bất kỳ hiệp chính hay hiệp phụ nào về 0, và ném trước khi đồng hồ 24 giây tấn công về 0 vào bất kỳ thời điểm nào.

Chất lượng xử phạt của trọng tài CBA từ lâu luôn là "điểm đau" trong giới chuyên môn. Sự lệch pha giữa cách xử phạt ở CBA với tiêu chuẩn quốc tế cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thành tích của đội tuyển quốc gia tại các giải quốc tế. Lần sửa đổi luật này của FIBA thực chất đã đặt ra một bài toán mới cho các trọng tài bản địa.

Hiệp hội Bóng rổ Trung Quốc cho biết, vào cuối tháng 9, ba trọng tài kỳ cựu của FIBA đã sang Trung Quốc giảng dạy, giải thích một cách hệ thống bộ luật bóng rổ phiên bản mới của FIBA đã chính thức có hiệu lực. Nhóm giảng viên đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho đợt tập huấn: chọn lọc nội dung từ gần 500 tình huống thực tế, bám sát đặc điểm của giải chuyên nghiệp Trung Quốc, dùng những ví dụ gần gũi để giúp trọng tài Trung Quốc bắt nhịp với luật mới quốc tế. Nói cách khác, trọng tài các giải chuyên nghiệp trong nước, bao gồm trọng tài CBA, đều đã nắm được tiêu chuẩn xử phạt của luật mới, chỉ còn chờ mùa giải mới sắp khởi tranh để kiểm nghiệm trong thực tế.

Một điểm đặc biệt cần nhấn mạnh là mùa giải CBA 2026-2027 sẽ áp dụng trở lại chế độ thăng hạng và xuống hạng. Không ngoa khi nói rằng mỗi quyết định trên sân đều liên quan trực tiếp đến lợi ích sát sườn hệ trọng của cầu thủ và câu lạc bộ. Đối chiếu với tiêu chuẩn xử phạt bóng rổ quốc tế, bảo đảm giải chuyên nghiệp diễn ra an toàn, ổn định, "bài thi" đầu tiên của mùa giải CBA mới đã được trao vào tay các trọng tài.

Bài viết của báo này, Bắc Kinh, ngày 12/10.

Cập nhật lúc 2026-10-13 20:15